Wystawa Wincenty Witos - Premier Rządu 1920

Cud Wisły poprzedził cud jedności. Bez drugiego nie byłoby pierwszego - tak o słynnym zwycięstwie pod Warszawą wojsk polskich nad wojskami Rosji bolszewickiej w wojnie 1920 roku, mówił Wincenty Witos - premier z Wierzchosławic, który 95 lat temu w trudnych dla naszego kraju chwilach kierował sprawami Państwa. Gdy ważyły się losy niepodległej Polski w wojnie z bolszewikami Wincenty Witos stanął w Sejmie ponad podziałami politycznymi i zdołał stworzyć Rząd Obrony Narodowej.
Muzeum Wincentego Witosa w Wierzchosławicach - Oddział Muzeum Okręgowego w Tarnowie z okazji 95. rocznicy zwycięstwa wojsk polskich wojnie z Rosją bolszewicką, przygotowało wystawę poświęconą Wincentemu Witosowi jako premierowi Rządu Obrony Narodowej.

Wystawa omawia szerokie tło zdarzeń politycznych i militarnych dziejących się na od wiosny 1920 roku, a więc od zajęcia przez wojska polskie Kijowa, do układów pokojowych zawartych 
z bolszewikami w Rydze w 1921 roku. Ekspozycję stanowi głownie prasa, zdjęcia, przedmioty i dokumenty z lat 1920-1921, będące w posiadaniu wierzchosławickiego Muzeum.
Na wystawie zobaczyć będzie można m.in. najwyższe polskie odznaczenie państwowe - Order Orła Białego, który Wincenty Witos otrzymał w 1921 roku. Aranżację ekspozycji dopełniają polskie plakaty propagandowe z okresu wojny. Podczas wystawy zobaczyć będzie możną fragment (kurtkę) munduru hallerczyka „błękitnego” żołnierza Ochotniczej Armii gen. Hallera powstałej we Francji.

Wystawa otwarta zostanie podczas obchodzonych uroczystości „Cudu nad Wisłą” i prezentowana będzie w Centrum Kultury Wsi Polskiej im. Witosa w Wierzchosławicach do 13 września 2015. Następnie, od 16 września, planszowa część ekspozycji prezentowana będzie na tarnowskim Rynku.



Każda z kolejnych rocznic zwycięskiej wojny z bolszewicką Rosją stanowi okazję do przypomnienia zasług polskich bohaterów wydarzeń 1920 roku. Zawsze pamięta się o zasługach Naczelnika Państwa i Naczelnego Wodza Józefa Piłsudskiego i polskich generałów na czele z Tadeuszem Rozwadowskim. Należy również przypomnieć, na olbrzymią rolę i wkład Wincentego Witosa w zwycięstwie nad bolszewizmem w 1920 roku. Witos jako przywódca ówczesnego Polskiego Stronnictwa Ludowego „Piast” początkowo był przeciwny koncepcji federacyjnej Józefa Piłsudskiego. Opowiadał się za przyłączeniem do odradzającego się Państwa Polskiego części naszych kresów wschodnich. Oczekiwał także na szybkie zakończenie wojny, toczącej się od 1919 roku na wschodzie z bolszewicką Rosją. Wincenty Witos był świadom, że ludność wiejska zmęczona długotrwałą wojną światową pragnęła zakończenia wojny toczącej się na wschodzie, tym bardziej, że wieś najdotkliwiej odczuwała jej ciężary. Ona musiała dostarczyć rekruta, zapewnić wyżywienie dla armii i kwatery. Dla podupadłych i zniszczonych podczas I wojny światowej gospodarstw dokuczliwym obciążeniem był pobór do wojska, który pozbawiał polską wieś tysięcy rąk do pracy i odbudowy zniszczonych zagród. Nadal był widoczny silny konflikt między dworem a wsią. Chłopi przez 123 lata wynarodowienia nie czuli się Polakami. W Galicji nazywali siebie Mazurami a Polska kojarzyła im się z pańszczyzną, hulacką szlachtą i wykorzystywaniem. Niezadowolenia mas chłopskich z przedłużającej się wojny spowodowało zjawisko dezercji z wojska oraz niezgłaszanie się poborowych do służby wojskowej. Bandy dezerterów, dokonywały licznych napaści nad dwory, ludność cywilną, a nawet wojskowych. Niezadowolenie mas chłopskich wykorzystywali bolszewiccy agitatorzy, którzy namawiali do strajków. Partie ludowe w tym PSL „Piast” domagały się jak najszybszego zakończenia wojny, gdyż ich przywódcy wiedzieli, że to ludność wiejska „dźwiga na swoich barkach ciężar tej wojny”. W czerwcu 1920 roku sytuacja wojsk Polskich na froncie wschodnim stawała się coraz cięższa. Wincenty Witos w swoich pamiętnikach pisał: Sytuacja stała się prawie beznadziejna, gdyż zaczynało się okazywać, że ani prawica ani lewica, nie są zdolne do opanowania trudności i nie mogą się zdobyć na utworzenie jakiegokolwiek rządu i wzięcia za niego odpowiedzialności… 
4 lipca 1920 r. ruszyła wielka ofensywa Armii Czerwonej Michaiła Tuchaczewskiego. Wojska polskie rozpoczęły odwrót na całej linii frontu.  W kolejnych dnia armia Polska straciła Żytomierz i Kijów. Bolszewicy doszli do Białegostoku i Płocka, gdzie założyli Rady Rewolucyjne.
Wobec zbliżających się wojsk nieprzyjacielskich – Sejm RP ustawą z 1 lipca 1920 r. powołał  Radę Obrony Państwa. Z rekomendacji Witosa w jej składzie znaleźli się dwaj przedstawiciele PSL Władysław Kiernik i Maciej Rataj. Posłowie partii i ugrupowań politycznych zasiadający w sejmie rozpoczęli w całym kraju działalność, nawołując do wytrwania i ofiar, budząc patriotyczny zapał. Wydano plakaty adresowane do ludności wiejskiej (plakaty prezentowane będą podczas wystawy). Mimo intensywnej działalności propagandowej nadal nie było ogółu poparcia ludności wiejskiej dla Rady Obrony Państwa. Witos wspominał: Zdarzało się nawet, że chłopi występowali przeciw płaceniu podatków i służbie wojskowej. Narzekali głośno na nędzę, zdzierstwo panów, księży i Żydów. Nieraz na zgromadzeniach słyszałem okrzyki: Niech do wojska idą panowie i Żydzi, my nie mamy czego bronić…
W tej sytuacji  15 lipca 1920 r.  Sejm RP  uchwalił jednogłośnie ustawę o reformie rolnej, która przewidywała parcelację ziemi, a 80% ziemi z reformy rolnej mają dostać chłopi małorolni. Dodatkową zachętą dla chłopów, stanowiących większą część polskiego społeczeństwa miało być powołanie rządu na czele z premierem-chłopem. Najlepszym kandydatem do objęcia tej funkcji był oczywiście lider PSL „Piast” Wincenty Witos. Napisał on w swoich wspomnieniach, że do jego rodzinnej wioski przyjechał autem specjalny kurier-oficer Józefa Piłsudskiego i wręczył mu list z poleceniem natychmiastowego przyjazdu do Warszawy. „Zaniechałem więc roboty, umyłem się i za pół godziny siedziałem już w samochodzie”.  Nazajutrz tj. 24 lipca  1920 r powołano Koalicyjny Rząd Obrony Narodowej na czele z przywódcą ruchu ludowego Wincentym Witosem jako premierem oraz wicepremierem - przywódcą PPS Ignacym Daszyńskim. 30 lipca Witos wydał specjalną odezwę do chłopów wzywającą do poparcia rządu, w której główny akcent został położony na konieczność wstępowania do armii i wojnę z wojskiem bolszewickim. W innej z odezw rozrzuconej w kilkumilionowym nakładzie po całym kraju Witos przemawiał do rozsądku i sumień mas chłopskich (obie odezwy prezentowane będą podczas wystawy). 5 sierpnia 1920 Witos w imieniu rządu wydał specjalna odezwę do polskiego narodu „Ojczyzna w niebezpieczeństwie”. Nazajutrz wydał odezwę do armii. Odezwy popisywane nazwiskiem Witosa, sugestywne w treści plakaty i afisze propagandowe kolportowane po wsiach budziły świadomość patriotyczną i obywatelską ludności wiejskiej. Warto pamiętać, ze podczas zmagań wojennych w polskiej armii żołnierze pochodzący ze wsi stanowili około 70 % osób powołanych do służby. Posiedzenia Rady Ministrów pod przewodnictwem Witosa odbywały się nieustannie. Premier i członkowie jego gabinetu byli częstymi gośćmi na froncie m.in. pod Radzyminem i zagrzewali żołnierzy do walki. Mimo że u Wincentego Witosa od miesięcy narastały niechęć, nieufność i zastrzeżenia wobec Piłsudskiego, czynił jednak wszystko, by jego autorytetu jako Naczelnika Państwa i Naczelnego Wodza nie podważać. Rozumiał, że wymaga tego interes państwa. Z tych względów Witos potępiał ludzi którzy chcieli Marszałka skompromitować na oczach społeczeństwa. Premier Witos był wielkim mężem stanu. Gdy 12 sierpnia 1920 r. Marszałek Piłsudski przeżywał chwile depresji i przed rozpoczęciem bitwy o Warszawę złożył na ręce Witosa dymisję z funkcji Naczelnika Państwa i Naczelnego Wodza, Witos rezygnacji tej nie przyjął. Po odparciu wojsk bolszewickich spod Warszawy, przyjechał do Belwederu i zwrócił tekst dymisji Józefowi Piłsudskiemu. Premier Witos był też na linii frontu 5. Armii dowodzonej przez gen. Sikorskiego. Witos zachęcał do dalszej walki żołnierzy pod Nasielskiem. Premier Witos wraz z ministrami Maciejem Ratajem i Leopoldem Skulskim znalazł się zna pierwszej linii frontu pod Miłosną i Okuniewem. Miał okazję przyjrzeć się prowadzonej operacji z okna pociągu pancernego. Pociąg ten został ostrzelany przez sowiecką artylerię: „Odezwały się strzały armatnie i zaczęły latać pociski, a jeden z nich padł o kilka zaledwie kroków od naszego wagonu. Za nim przyszły dalsze, nie trafiając jednak w pociąg. Pociąg ostrzeliwany bezustannie wyjechał poza linię strzałów, które napędziły na strachu, mimo żeśmy tego nie chcieli wobec żołnierzy pokazać".
Gdy po rozpoczęciu kontrofensywy z nad Wieprza sytuacja na froncie uległa zdecydowanej poprawie, premier Witos udał się do Wielkopolski, aby spacyfikować silne tendencje separatystyczne Witos wspominał: W parominutowym przemówieniu napiętnowałem wszelkie dążności odśrodkowe i warcholstwo. Zaznaczyłem z naciskiem, że gdy z chwilą gdy Polska stała się wolna i niepodległa obowiązkiem każdego Polaka jest obrona jej bytu, całości granic, bez względu na to jaki jest rząd. Pod Warszawą broni się nie tylko stolicy, ale także Krakowa, Poznania…, Torunia.  Witos był świadkiem ogromnych zniszczeń wsi polskiej przez działania militarne I wojny światowej, jak też najazdu bolszewickiego. Warto zaznaczyć, ze rola w sfinalizowaniu traktatu ryskiego kończącego wojnę przypadła działaczom PSL „Piast” a zwłaszcza przewodniczącemu polskiej delegacji Janowi Dąbskiemu, którzy działali zgodnie z dyrektywami premiera Witosa. 18 marca 1921 r dokonano podpisania układu pokojowego i ukształtowano granicę polski na wschodzie, która pozostała niezmienna do 1939 r.
Wkład Wincentego Witosa jako Premiera Rządu Obrony Narodowej doceniły najwyższe władze II RP. Dekretem Naczelnika Państwa z 1 lipca 1921 roku Witosa uhonorowano najwyższym polskim odznaczeniem – Orderem Orła Białego  (order stanowi część wystawy). Ogromne zaangażowanie Wincentego Witosa i mieszkańców wsi polskiej w odparcie najazdu bolszewickiego doceniły władze Polski, które w 1936 roku podjęły decyzję, aby 15 sierpnia stał się Świętem Czynu Chłopskiego.



Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

MKiDN
Wszelkie prawa zastrzeżone dla Muzeum Okręgowego w Tarnowie

Strona zbiera informacje o ciasteczkach (cookies) na potrzeby analizy odwiedzalności serwisu. Korzystając z serwisu zgadzasz się na to. Obsługę ciasteczek możesz wyłączyć w opcjach swojej przeglądarki.