I sztandary mają swoją historię - zakończyła się konserwacja historycznego sztandaru ludowego z Muzeum Wincentego Witosa w Wierzchosławicach

Terentianus Maurus, pisarz rzymski żyjący w III wieku naszej ery, przeszedł do historii właściwie tylko dzięki jednemu sformułowaniu; Habent sua fata libelli, co się przekłada na zdanie: I książki mają swoje losy! Okazuje się wszelako, że nie tylko książki mają swoje dziwne losy.
Także sztandary, a właściwie związane ze sztandarami instytucje, mają losy godne opisania. Taką właśnie historię posiada znajdujący się od ponad sześćdziesięciu lat w Wierzchosławicach historyczny sztandar Zarządu Powiatowego PSL „Piast” w Tarnowie.
Muzeum Wincentego Witosa to niewątpliwie jeden z bardziej osobliwych oddziałów tarnowskiego Muzeum. Tematyka jego zbiorów jest różnorodna, ale nie wykracza poza krąg szeroko pojętej historii ruchu ludowego. Spośród wielu eksponatów i kilku stałych wystaw poświęconych osobie Wincentego Witosa, w muzeum prezentowana jest stała wystawa historycznych sztandarów ludowych. To właśnie na tej wystawie znajdował się dotąd jeden z najcenniejszy z eksponatów – sztandar Zarządu Powiatowego „PSL Piast” w Tarnowie z 1928 roku.

Historia sztandaru mówi nam o tym, że jego poświęcenie miało miejsce w dniu 30 września 1928 roku w Wierzchosławicach. Jak podaje ówczesna prasa, sama uroczystość szybko przemieniła się w wielką manifestację chłopską pod przewodnictwem Wincentego Witosa, który został okrzyknięty „chrzestnym sztandaru”. Udział w tym wydarzeniu wzięło ok. 4 tys. ludzi, z czołowymi działaczami PSL „Piast”. 

Sztandar w całości wykonano ręcznie. Jego awers ma kolor zielony; w centralnej części umieszczono obraz olejny przedstawiający siewcę, w górnym  lewym rogu obrazu widzimy  wizerunek Matki Boskiej Tuchowskiej, poniżej motyw kwiatowy (maki, stokrotki, bławaty, kłosy zbóż) w formie łuku - haft ręczny. U dołu sztandaru napis zaczerpnięty z wiersza Kazimierza Tetmajera pt. Polska. Poszczególne strofy wskazują, że być może był on inspiracją dla twórców sztandaru: Nie karabela, ni buława złota, lecz pług na roli chłopa i grzmot młota. Rewers ma  kolor czerwony; w środku wyhaftowano białymi nićmi białego orła w koronie. Nad godłem napis: PSL PIAST, pod godłem: POWIAT TARNÓW

A teraz nam się znowu jęła marzyć
Polska, co sobą będzie gospodarzyć
i siać, i zbierać do własnego gumna...
A teraz nam się znów śni polskie państwo,
co mu za pieczęć już nie będzie trumna,
lecz wielkie w świecie słowiańskim hetmaństwo.
Nie obłąkanej widzeniami głowy
w ziemię wcielony obraz Chrystusowy
i nie narodów Mesjasz i ofiara,
święta, litości wzywająca mara,
a gdy zbudzona: to w różach na głowie,
biała i czysta, jak są aniołowie:
nie! - nam się marzy Polska, którą budzi
gniew niewolnika i trud twardych ludzi,
nie karabela ni buława złota,
lecz pług na roli chłopski i grzmot młota,
a gdy nad Polską się sztandar ukaże,
to biały orzeł w czerwonym sztandarze.

Sztandar po wojnie przez wiele lat przechowywany był w Kaplicy Wincentego Witosa na wierzchosławickim cmentarzu, a następnie trafił do nowo powstałego wtedy Muzeum. 
Nieznane są losy sztandaru w latach okupacji niemieckiej. Po 1947 roku został ukryty w kaplicy Wincentego Witosa na wierzchosławickim cmentarzu, gdzie przeleżał ponad 50 lat. W latach 1990-1991 poddano płótno misternej konserwacji w Muzeum Narodowym w Krakowie, która jednak okazała się być niewystarczająca.

W 2015 roku, dzięki uzyskaniu dofinansowania z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, udało się oddać sztandar do gruntownej renowacji. Konserwacją sztandaru zajęły się Pracownie Konserwacji Zabytków S.A. w Warszawie.

Kiedy w 1992 roku Janina Kupiec – kustosz wierzchosławickiego oddziału stworzyła stałą wystawę sztandarów ludowych w Muzeum Witosa, sztandar PSL „Piast” znalazł na niej swoje godne miejsce. 

Janusz Skicki


Zadanie Konserwacja historycznego sztandaru ludowego z Muzeum Wincentego Witosa w Wierzchosławicach dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

MKiDN

2015-09-14
Wszelkie prawa zastrzeżone dla Muzeum Okręgowego w Tarnowie

Strona zbiera informacje o ciasteczkach (cookies) na potrzeby analizy odwiedzalności serwisu. Korzystając z serwisu zgadzasz się na to. Obsługę ciasteczek możesz wyłączyć w opcjach swojej przeglądarki.