NA BISTER

Linas-Montlhéry (pomnik)

Tło historyczne

Na terenie toru wyścigowego w Linas-Montlhéry (Seine-et-Oise) znajdował się jedyny obóz dla Cyganów w rejonie Paryża. Istniał od 27.11.1940 r., kiedy to na stację kolejową Brétigny-sur-Orge (40 km od Paryża) przybyło 200 Cyganów z obozu Darnétal koło Rouen (ok. 160 km). Ze stacji poprowadzono ich pieszo ok. 5,5 km na miejsce docelowe. Jesienią 1942 więźniów przekazano do większego obozu przeznaczonego dla Romów – Mulsanne.

Rozkaz okupanta, aby internować Cyganów został przetłumaczony przez rząd marszałka Petain hiperpoprawnie: pojęcie „Zigeuner” bowiem przeniosło się nie tylko na francuskie określenia Romów, ale i pojęcie „nomad”, które obejmuje wszystkich wędrowców, w tym również pracowników cyrków, lunaparków, objazdowych rzemieślników, bezdomnych, podróżujących przyczepami i in., którzy wraz z Cyganami różnych grup i narodowości internowani byli w mniejszych lub większych skupiskach, nazywanych dziś obozami. Por. La Morrelerie, Les Alliers. Wszystkich ich uznano za bezpaństwowców.

W 1940 r. pod rządami Vichy działało 26 obozów dla Cyganów, później ich liczbę znacznie ograniczono, transportując internowanych do dużych obozów. Wszędzie żyli w ogromnej biedzie, nie mając ani warunków do zachowania podstawowej higieny, ani możliwości zaspokojenia głodu.

Raymond Gurême, internowany m.in. w Linas-Montlhéry, tak wspomina ten czas:

Handlarze obwoźni zgromadzili się w jednym z baraków. Były cztery rodziny: Delage, Toupin, Cortes i nasza rodzina [Gurême/Leroux] (…) W innych barakach zebrali Cyganów uważanych za „nomadów”, a czasami cudzoziemców. W rzeczywistości było wielu belgijskich sprzedawców koni, takich jak Boudin i Bourquin. Niektórzy nawet mieli antropometryczne zeszyty, jak Colombar.

Opis upamiętnienia

Pomnik umiejscowiony jest w północnej części placu dworcowego w Brétigny-sur-Orge.

Wykonany jest  piaskowca. Nieregularny z tyłu, szlifowany ostrosłup osadzony jest na niewysokim postumencie. Na dwóch ścianach ostrosłupa wygrawerowane są nazwiska rodzin z dwustuosobowego transportu cygańskiego, który przybył do obozu w Linas-Monthléry. Na frontowej ścianie postumentu znajduje się cytat z Jeana Ferrata. Przed pomnikiem znajduje się osadzona bezpośrednio na ziemi płyta z piaskowca z inskrypcją memorialną.

W górnej części ostrosłupa zamontowano odlew z aluminium, przedstawiający ludzką postać, chłopca/mężczyznę, siedzącego na suchej gałęzi drzewa.

Autor pomnika, Jean-François Donati,  przy jego kreacji współpracował z pacjentami oddziału psychiatrycznego, gdyż chciał, aby postać na pomniku byłą stworzona przez „ludzi, którzy znają cierpienie”. Następnie model postaci został odlany z aluminium i zamontowany w bryle pomnika.

Napisy

Fr.

  1. Tablica osobna na ziemi

En mémoire des familles tsiganes et gens du voyage internées par l’Etat français sous l’occupation allemande à l’autodrome de Linas-Montlhéry du 27 novembre 1940 au 21 avril 1942

Tłum.

Pamięci rodzin cygańskich i ludzi podróżujących, internowanych przez rząd francuski w czasie okupacji niemieckiej na autodromie w Linas-Montlhéry od 27.11.1940 do 21.04.1942

 

  1. Postument pomnika

Un jour futur puis des millions de jours / avancerai parmi des millions d’hommes / Brisant les murs de ce siecle trop lourd // (Jean Ferrat)

Tłum.

Przyszły dzień po milionie dni awansuje wśród milionów ludzi, przełamując jakże ciężkie mury tego stulecia (Jean Ferrat)

 

  1. Pomnik: nazwiska

Nazwiska

Annies
Bischoff
Boudin
Bourouin
Carlos
Chatelain
Colombar
Cortes
Defrise
Delage
Demestre
Demeter
Dupont
Duval
Fascy
Gureme
Goman-Karpash
Gorman
Horneck
Joseph
Koyeuse
Le Courtes
Leroux
Lesseur
Locetta
Maitre
Modis
Patre
Petrebos
Poirier
Porado
Remia
Reudy
Schaynotz
Thodor
Toloche
Toupin
Vadoche
Viccini
Van Dermeulen

Data odsłonięcia

27.11.2011

Artysta

Jean-François Donati
(we współpracy ze stowarzyszeniem Les Temps Mêlés i przy udziale pacjentów oddziału psychiatrycznego z Essonne)

Inicjator

Miejscowe stowarzyszenia

Adres

przed stacją: Place Pierre Venin, 91220 Brétigny-sur-Orge, Francja

Lokalizacja

48°36’25.0″N 2°18’10.3″E
48.606950, 2.302870

 

Materiały

http://memorialdesnomadesdefrance.fr/camp-de-linas-montlhery-1940-1942/

http://www.cercleshoah.org/spip.php?article26

Lista obozów dla Cyganów na terenie Francji:
https://fr.wikipedia.org/wiki/Liste_des_camps_d%27internement_de_%C2%AB_nomades_%C2%BB_en_France

https://www.le-cartographe.net/index.php/fr/dossiers-carto/europe/160-linternement-des-tsiganes-en-france-1940-1946

Galeria

Dodaj komentarz