Z Turoniem

wystawa w Muzeum Etnograficznym w Tarnowie


od 20 grudnia 2005r. do 26 marca 2006r. Ekspozycja w salach wystaw czasowych Muzeum Etnograficznego zrealizowana ze zbiorów w?asnych zatytu?owana "Z turoniem" nawi?zuje tematycznie do okresu ?wi?t Bo?ego Narodzenia. Opowiada o zwyczajach kol?dowania w regionie tarnowskim - o jego tradycyjnych formach, z których wiele przetrwa?o na naszych wsiach do dzi?.

Istniej? bowiem formy kol?dowania: z gwiazd?, z szopk?, z turoniem, z koby?k? (konikiem),Herody , Trzej Królowie i noworoczne droby i szczodroki z ca?ym bogactwem plastyki obrz?dowej (stroje, rekwizyty) i folkloru (muzyka, ?piew, rymowane oracje). Obyczaj to barwny, pi?kny, trwale wro?ni?ty w nasz? polsk? tradycj?.

Aby czci? Bo?e Narodzenie i aby zapewni? dostatek, pomy?lno??, dobre zbiory, zdrowie, powodzenie - na ?wi?ta, Nowy Rok- kol?dowano. Czynili to m??czy?ni ( kawalerowie, ch?opcy ) - obchodz?c domy sk?adali ?yczenia w formie rymowanych oracji lub ?piewanych kol?d.
Za to otrzymywali kol?d? - podzi?kowanie w postaci darów ( produkty ?wi?teczne -ciasta, placki, s?onina, kie?basa,alkohol lub pieni?dze). Grupa mog?a sk?ada? si? od kilku do kilkunastu osób, niekiedy towarzyszy?a kol?dnikom muzyka (muzykanci).

Najcz?stszym przebraniem by?y stroje pasterskie - tj. ko?uchy, serdaki ubrane futrem do wierzchu ,opasane s?omianymi powrós?ami, futrzane czapy lub kapelusze (czasem zdobione piórami lub koralami), twarze usmolone sadz?, past? albo zas?oni?te maskami. (fot.1). W orszaku kol?dniczym mog?y znale?? si? postacie :Anio?a, Diab?a, ?mierci, Trzech Króli, ?yda, Dziada. Pojawi? mog?a si? rogata maszkara zwana Turoniem lub Koby?ka (konik), której dosiada? kol?dnik przebrany za Krakowiaka lub ?o?nierza.

Wi?kszo?? strojów i rekwizytów przebiera?ców zobaczy? mo?na na wystawie. Jej scenografia ilustruje przybycie kol?dników pod dom (pod okno) i do wn?trza izby, odtwarza nastrój i klimat ?wi?t, "o?ywia" dawne tradycje.

Izba przystrojona jest ?wi?tecznie starodawnymi ozdobami: paj?kami z barwnej bibu?y i s?omy u powa?y ,girlandami bibu?owych kwiatów i ga??zkami jedliny na ?cianach, pod obrazami i atrybutami ?wi?tecznymi jak snopy zbó? w k?tach, s?oma,siano na i pod wigilijnym sto?em i pod?a?nik zawieszony nad sto?em.
Pod?a?nik (pod?a?niczka, drzywko)- to ma?a choinka lub czubek drzewka iglastego zwieszony szpicem w dó? ubrany w s?omiane i bibu?owe ozdoby, jab?ka, orzechy, piernikowe ciasteczka, ?wiaty o kszta?cie kulistym z op?atka opleciony ?a?cuchami z bibu?y i s?omy. Zast?powa?y one jeszcze sto lat temu na naszym terenie obecne choinki ( ten zwyczaj zapo?yczony z Zachodniej Europy).

Ciekawym jest noworoczny zwyczaj odwiedzanie domów przez kol?dników w splatanych ze s?omy strojach, wysokich ,spiczastych, s?omianych czapach , w maskach na twarzach ,trzymaj?cych s?omiane bicze lub palice drewniane.Starsi kol?dnicy- droby lub mali ch?opcy-szczodroki - wyg?aszaj? noworoczne ?yczenia w formie rymowanych oracji , za które otrzymuj? kol?d?.

Na wystawie zaprezentowane s? równie? szopki - ruchome-do przedstawie? kukie?kowych, z figurkami lub nieruchome w formie stajenek - betlejemek rze?bionych z drewna, wyplatanych ze s?omy wykonane przez artystów ludowych. S? tak?e szopki typu krakowskiego o charakterze budowli sakralnych lub pa?acowych zrobione z barwnego staniolu ,papieru i kartonu.

Na bazie wystawy przez pracowników merytorycznych Muzeum prowadzone s? zaj?cia edukacyjne w formie lekcji muzealnych. Dzieci mog? zapozna? si? ze zwyczajami ?wi?tecznymi, zobaczy? z bliska rekwizyty i stroje kol?dnicze (przebra? si? ,zmierzy? maski), a tak?e ogl?dn?? film i prze?rocza o tematyce kol?dniczej. Organizowane s? tak?e warsztaty plastyczne -nauka wykonywania tradycyjnych ozdób choinkowych -?a?cuchów i ?wiatów z op?atka.





Wszelkie prawa zastrzeżone dla Muzeum Okręgowego w Tarnowie

Strona zbiera informacje o ciasteczkach (cookies) na potrzeby analizy odwiedzalności serwisu. Korzystając z serwisu zgadzasz się na to. Obsługę ciasteczek możesz wyłączyć w opcjach swojej przeglądarki.