?W wojennej potrzebie? ? wystawa na temat historii uzbrojenia w ramach projektu Jesie? ?redniowiecza ? wiosna renesansu ? cykl wydarze? kulturalno ? naukowych

27 kwietnia 2011 roku zosta?a otwarta na Zamku w D?bnie wystawa (zobacz fotogaleri? wernisa?u) przedstawiaj?ca typowe przyk?ady uzbrojenia obecne w Polsce w okresie od XIV do XVI wieku. Te dwie?cie z gór? lat stanowi okres intensywnego rozwoju kultury i nauki oraz zmiany sposobu prowadzenia wojen a co za tym idzie tak?e przemian, które nast?pi?y na polach bitew. Ju? do?wiadczenia rycerstwa europejskiego w dobie wypraw krzy?owych na terenie Bliskiego Wschodu, prowadzenie wojen z Mongo?ami i Turkami (ludami azjatyckimi), przeobrazi? sposoby wojowania. Nast?pi?y zmiany w uzbrojeniu zaczepnym i ochronnym. Zupe?nej za? rewolucji w tym zakresie dokona?o wprowadzenie broni palnej. Rola tradycyjnego rycerstwa europejskiego czyli konnych wojowników okrytych zbroj? (kolcz? czy p?ytow?), z kopi? w r?ku i mieczem lub toporem u boku coraz bardziej deprecjonowana by?a przez uzbrojon? w bro? paln? piechot?. Zmierzch tradycyjnego rycerstwa europejskiego z jego kodeksem honorowym, czyli etosem, jest równie? zmierzchem epoki ?redniowiecza w ca?ym ówczesnym ?wiecie.

Rozwój broni palnej r?cznej, a zw?aszcza artylerii w XVI w. spowodowa? daleko id?ce zmiany w organizacji armii tak?e w Rzeczypospolitej. Ze wzgl?du jednak na rozleg?y obszar ówczesnej Rzeczypospolitej (ok. 1 mln km2) i potrzeb? obrony jej po?udniowo wschodnich rubie?y, ci?gle zagro?onych najazdami tatarskimi, nie mo?na by?o zrezygnowa? z wykorzystywania jazdy na polu walki. Tote? nadal stanowi?a ona trzon armii, cz??ciowo jednak zosta?a ona uzawodowiona, zreorganizowana i przezbrojona. Mimo do?? znacznego wysi?ku finansowego pa?stwa, liczebno?? tej sta?ej armii, czyli „obrony potocznej", nie by?a imponuj?ca. Stale utrzymywano pod broni? ok. 4 tys. ?o?nierzy zawodowych. Obrona potoczna podlega?a w?adzy hetmanów, który to urz?d powsta? w pocz?tkach XVI w. Pospolite ruszenie szlachty, stanowi?ce dotychczas podstaw? organizacji si?y zbrojnej pa?stwa, podlega?o za? królowi i liczy? mog?o nawet kilkadziesi?t tysi?cy szlachty, rozmaicie uzbrojonej, wyszkolonej i niezdyscyplinowanej. Jazdy szlacheckiej mo?na by?o u?ywa? do os?ony zagro?onego terytorium, ale jej warto?? bojowa w XVI w nie by?a ju? zbyt wysoka. Król wprawdzie d??y? do harmonijnego wspó?dzia?ania pospolitego ruszenia z wojskami najemnymi, ale hetman stoj?cy na czele armii zawodowej, najemnej, nie mia? uprawnie? pozwalaj?cych mu na dowodzenie pospolitym ruszeniem.

Konieczno?? walki ze wschodnim przeciwnikiem (Tatarami i Turkami) sta?a si? jedn? z przyczyn post?puj?cej orientalizacji uzbrojenia i sposobu prowadzenia walki. W wyniku tych d??e? pojawi?a si? nowa forma jazdy lekkiej husarze, jazda bez zbroi, os?aniaj?ca si? jedynie czworobocznymi tarczami tureckiego typu, walcz?ca kopi? (drzewem) i szabl?, uderzaj?ca cwa?em w szyku zwartym. Piechota polska od pocz?tku XVI w. w sposobie walki przypomina?a tureckich janczarów. Piechurzy „drabi" szykowali si? do boju dziesi?tkami. W pierwszym szeregu stawali z wielkimi tarczami paw??nicy. Za nimi okryci pe?n? zbroj? oszczepnicy lub halabardnicy, w pó?niejszym za? okresie pikinierzy. W dalszych sze?ciu szeregach strzelcy z rusznicami, lub daleko lepszymi od nich arkebuzami. Ostatni szereg tworzyli znów pikinierzy, doborowi ?o?nierze nazywani cz?sto „zaplecznymi". Tak zorganizowany oddzia? piechoty tworzy? przewa?nie setk?, czyli rot? i by? podstawowym oddzia?em ówczesnej piechoty.

Artyleria stanowi?a wtedy zupe?nie odr?bnie zorganizowany rodzaj wojska, przydatny przy obleganiu twierdz, zdobywaniu miast i obronie warownego obozu. Nie odgrywa?a ona jeszcze wi?kszej roli na polu walki ze wzgl?du na niewielk? mobilno?? i stosunkowo s?aba jako?? sprz?tu.

Na ekspozycji wykorzystane zosta?y repliki uzbrojenia i wyposa?enia wykonane przez uznanych polskich rzemie?lników. Zobaczy? i podziwia? mo?na miecze, zbroje oraz liczn? bro? drzewcow?, w tym arcyciekawe przyk?ady broni plebejskiej.

Wystaw? zorganizowano w ramach projektu "Jesie? ?redniowiecza - wiosna renesansu - cykl wydarze? kulturalno - naukowych" wspó?finansowanego ze ?rodków Unii Europejskiej w ramach Ma?opolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007-2013.

Wystaw? b?dzie mo?na ogl?da? od kwietnia 2011 do czerwca 2012 roku. – wst?p tylko 1 z?.

 

Wszelkie prawa zastrzeżone dla Muzeum Okręgowego w Tarnowie

Strona zbiera informacje o ciasteczkach (cookies) na potrzeby analizy odwiedzalności serwisu. Korzystając z serwisu zgadzasz się na to. Obsługę ciasteczek możesz wyłączyć w opcjach swojej przeglądarki.