„W babcinej izbie” w Muzeum Etnograficznym w Tarnowie w nowej, pachnącej ziołami i kwiatami odsłonie

Czy znacie wystawę „W babcinej izbie” w Muzeum Etnograficznym w Tarnowie? Teraz możecie zobaczyć ją w nowej, pachnącej ziołami i kwiatami odsłonie.

Przeniesiecie się w świat tradycji: od święcenia bukietów na Matki Boskiej Zielnej po uroczyste dożynki. Jak przed laty 15 sierpnia plotło się pachnące wiązanki z mięty, macierzanki, rumianku i makówek, a następnie zanoszono je do kościoła, by chroniły dom i gospodarstwo przed nieszczęściem.

Wśród eksponatów znajdują się m.in. scena przygotowania zielnej wiązanki, słomiana rzeźba Marcina Lorkiewicza (1930–2005) – artysty ludowego i plecionkarza z Wierzchosławic koło Tarnowa oraz obraz „Dożynki” Bronisławy Trzaskuś (1917–2013), malarki ludowej z Jaźwin (gmina Czarna Tarnowska).

Bukiety zielne

Wiązanki święcone w Polsce na Matki Boskiej Zielnej w zależności od regionu noszą różne nazwy: ziele, bukiet, wiązanka zielna, rózga. Różny bywa także ich skład.

W regionie tarnowskim układa się je zwykle z ziół, takich jak macierzanka, mięta, piołun, rozchodnik, wrotycz, kopytnik, krwawnik, rumianek czy chabry – roślin o właściwościach leczniczych. Do bukietów dodaje się również kłosy zbóż, len, makówki, gałązki leszczyny z orzechami, a nawet jabłka nabite na patyk.

Często dla ozdoby dodaje się kwiaty ogrodowe, a czasem także warzywa, np. ziemniaki czy marchew. Dawniej wierzono, że poświęcone zioła chronią dom, gospodarstwo i mieszkańców przed chorobami, piorunami i wszelkim złem.

Bukiet przygotowywała zwykle gospodyni, która zanosila go do kościoła. Po poświęceniu wiązankę wieszano w domu, stodole, przy wejściu lub za świętymi obrazami. Przechowywano ją przez cały rok – suszone zioła wykorzystywano przy chorobach ludzi i zwierząt, a ziarno z kłosów dodawano do siewu dla zapewnienia urodzaju.

W niektórych miejscowościach regionu takie bukiety zielne nadal można spotkać zawieszone w domach.

W dniu Matki Bożej Zielnej święci się również wieńce dożynkowe, wykonane ze zbóż i ziół, jako symbol zakończenia prac rolniczych i zebranych plonów.

Rzeźba Matki Boskiej Zielnej

W zbiorach Muzeum Etnograficznego w Tarnowie znajduje się figura Matki Boskiej Zielnej przedstawiona jako patronka plonów. Rzeźba o wysokości ponad 1,5 metra ukazuje postać w geście błogosławieństwa.

Dzieło wykonał Marcin Lorkiewicz (1930–2005), artysta ludowy i plecionkarz z Wierzchosławic. Figura powstała ze słomy żytniej i sznurka, natomiast twarz i dłonie wykonano z drewna, z detalami podkreślonymi farbą plakatową.

U stóp postaci znajdują się słomiane anioły oraz plony: wiązki zbóż i bukiety ze słomianych kwiatów, umieszczone w ozdobnym koszu. Praca wyróżnia się monumentalną formą, ciekawą fakturą oraz bogatym zdobnictwem.

Dożynki – obraz Bronisławy Trzaskuś

„Dożynki” – obraz olejny na płótnie autorstwa Bronisławy Trzaskuś (1917–2013), malarki ludowej z Jaźwin (gmina Czarna Tarnowska).

Artystka dokumentowała sceny z życia wsi z pierwszej połowy XX wieku. Obraz przedstawia uroczystość dożynkową: grupę wieńcową kobiet w strojach krakowskich niosących wieniec, kapelę ludową oraz gospodarzy przekazujących chleb władzom.

Scena rozgrywa się przy wiejskiej drodze, w otoczeniu drzew i krajobrazu pagórkowatego. Kompozycja została namalowana drobnymi plamami barwnymi, w stonowanej kolorystyce brązów, ugrów i żółci.

Obraz nawiązuje do tradycyjnych świąt plonów, będących ukoronowaniem pracy rolników. Dożynki obchodzone są zwykle w połowie sierpnia lub na początku września i często łączą się ze świętem Matki Bożej Zielnej.

Tekst: Urszula Gieroń – kustosz Muzeum Etnograficznego w Tarnowie